Tarih boyunca Türklerin gözünden kaçmayan bu yıldıza (gezegen), Avrupa’da “Kırmızı
Yıldız” denilmektedir. Türkler ise bu yıldıza Bakır Sokum denmektedir. Anadolu’da bu
yıldıza “Yaldırık” denildiği de görülmektedir. Eski Türkçe olan “Yaldıruk”, “korkunç ve
ateşli” olarak düşünülmüştür. Kutadgu Bilig’de ise bu unsur “Kürüd” olarak geçmektedir.
“Üçüncü Merih (Kürüd) gelir, korkunç gururlu yürür,
Bu (yıldız) kime baksa, yeşermiyenler bile kurur ” (Ögel, 2014: 262)

Şükrullâh-ı Şirvânî Şirvan’lı olup (Dağıstanın Doğusu) (ö 1506) 15. yy Osmanlı hekimlerindendir. Merih hakkında verdiği bilgiler şu şekildedir:

Merih farsça Behram, halk tarafından silaheli, üçüncü iklimi, beşinci feleği, Halk tarafından gurbet, yalan, kin, hile ve fitneyi ifade eder. Ayrıca kırmızı renkli yıldız olarak bilinir.

Merihin günleri gündüz için Salı, gece için Cumartesidir. Aslen gece yıldızıdır, gençliği ve zindeliği temsil eder, cevheri; demir, buhuru; günlük otu, hali; iş, eylem ve çalışmaktır. Maden olarak ta mıknatısı simgeler.

Merih; burçlar devrini 22 ayda tamamlar ve bir burcu katediş süresi bir aydan fazla, iki aydan azdır.

İbrahim Hakkı Erzurumi (ö. 1780) Erzurumlu olup mutasavvıf, astronom, fizyoloji, aritmetik, geometri, trigonometri, felsefe konularında ilim sahibi olup Marifetname adlı eserinde Merih hakkında verdiği bilgiler şu şekildedir;

Ey aziz! Eski hey’et alimleri demişlerdir ki,- Merih’in feleği Ay’dan itibaren beşinci, Güneşten sonraki ulvi feleklerin birincisi ve Yer’e en yakın olanıdır. Merihte alemin merkezi etrafında doğudan batıya döner. İkinci olarak kendi zatı hareketi ile alemin merkezi etrafında sekizinci feleğin yavaş hareketi kadar batıdan doğuya doğru döner. Bu dönmeyi sanki sekizinci feleğin tahrikiyle yapar. Bu hareketle evc, hadid ve düğüm noktaları her yetmiş senede bir derece kadar kendi ekvatorunda yol alır.

Merihin geri dönme süresi iki ay onyedi gün, düzgün hareketi yirmiüç ay üç gündür. Mail (hamil) feleğinin düzlemi ile burçlar dairesi düzlemi arasında yaklaşık olarak bir derecelik (bir derece ellibir dakika) açı vardır. Güneşe yakın olma ve karşılıklı olma zamanları Zühal ve Müşteri gibi tedvirinin zirvesinde ve hadidinde olduğu zamandır. Merih ile Güneşin kıran ve ihtirak zamanında aralarında olan mesafe, karşılıklı oldukları zamanki mesafeden fazladır. Bunun sebebi, kıran ve ihtirak zamanında Güneş ile Merih arasında meydana gelen Merih’in tedvirinin çapı, karşılıklı oldukları zaman vaki’ olan Güneşin mümessil feleğinin çapından büyük olmasıdır. Merihin Güneş ile iki ihtiraki arası iki sene kirkdokuz gün hesaplanmıştır. (Merihin tedvirini Güneşin feleğinden büyük, Güneşi bütün bunlardan büyük ve ışıklı yapan Allahu Teala Kayyum, Kaadir, Hakim, Sani’ ve bütün noksanlıklardan münezzehdir)

Merihin tabiatı çok sıcak, kuru, müzekker ve geceye nisbet edilmiştir. Nahs-i asgar ile isimlendirilmiştir. Vasıfları coşkunluk, kahramanlık, hiddet, sefahet (kıt akıllık-haramlara dalma), kuvvet, hıyanet, öfke, hayasızlık, inad ve baş olma hırsı bulunmuştur. Bu yıldız rahimlere düşen nutfelere vaki’ olduğunda tali’ düşse bunun kötü vasıfları onlara Hak Teala’nın muradı ile sirayet ettiği tecrübe ile sabit olmuştur. Merih cumartesi gecesi ve salı gününe hakim bulunmuştur. Bu gece ve gündüzün ilk saatleri Merihe nisbet olunmuştur.

Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Muhammed b. Ahmed el-İşbîlî (ö. /XII. yüzyıl) İbn Avvam meşhur adı. İşbîliye’de (Sevilla) doğdu. Endülüslü Botanik alimi. Kitâbü’l-Filâḥa, tarım ve hayvancılık üzerine yazdığı eserde Merih hakkında verdiği bilgiler şu şekildedir:

Hurma ağacı Merih’in (Mars) doğuşunda ekilmesinden sakınmak lazımdır. Tabiatı kuru ve sıcak olan ve (nahs-ı asgar) küçük negatif frekans olarak kabul edilen Merih’in ağaca vereceği zarar kelimelerle tarif
edilemez.

Ahmed b. Abdurrahman el-Mevsılî el-Kâdiri er-Rufaî. (ö.1737) El-Müsellem olarak bilinir. ed-Dürru’n-Nakî fi Ilmi’l-Mûsikâ adlı eserinde Merih hakkında verdiği bilgiler şu şekildedir;

Merihin musiki makamı Irak, elementi hava, burcu akrep, günü Salı, şubeleri; saba, çargâh, dügâh-ı rekb, zâviledir.

Salı günü güneşin doğuşu,

Perşembe günü güneşin yükselişi,

Cumartesi günü kuşluk,

Pazartesi günü Zevalden önceki Kuşluk vakti,

Çarşamba günü Zeval vakti,

Cuma günü Zevalden sonraki vakit,

Pazar günü, öğle ve ikindi arası,

Salı günü ikindiden önce,

Perşembe günü ikindi,

Cumartesi ikindiden sonra,

Pazartesi gün batımından önce,

Çarşamba gün batımından sonra musiki dinlenir.

Muhyiddîn Muhammed b. Alî b. Muhammed el-Arabî et-Tâî el-Hâtimî (ö. 638/1240) Endülüslü. Babası Ali b. Muhammed İbn Rüşd’ün yakın arkadaşıdır. Sûfî müellif. Merih Yıldızı hakkında şunları söylemiştir:

Kırmızımsı renkte olup başı kesik gibidir. Allah katında vekil melaikesi Azraildir. Bu kevkeb her burçta 40 gün kalır. 20 ay içinde bütün felekleri uğrayarak geçer. Her durak ve menzilde 12 gün kalır. Merih korumak ve savunmak ile bağdaştırılır. Bu kevkebe atfedilen sıfatlar şunlardır: Şecaat, yiğitlik, yüreklilik, kabalık, zahmet, yorgunluk, hiddet, hainlik, alçaklık, başarı, yenmek, güç ve otorite.

Osman ATIF

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here